Başlıca Türk Süsleme Motiflerimiz (Hatai)
HATAİ’LER (HATAYİ)
Çin ve Orta Asya etkisinde, çoğu kez kökenleri belli olmayacak derecede stilize edilmiş çiçek motifleridir. Bunların üstten görülenlerine penç adı verildiği gibi merkezsel hatailerde denilmektedir.
Hatai motifi çoğu kez simetrik bir tarzda çizilir.Ancak bazen bunların orta kısımlarına simetriye bozacak şekilde yaprak veya kıvrımlarda konulur.
Diğer motiflerin eşliğinde olduğu gibi yalnız başlarına da kullanılmışlardır.Dönemlerine göre farklı bünye özellikleri vardır.Anadolu Selçuklular’ında oldukça sade olan bu motif 16.ve 17.yüzyıllarda çok zengin bir görünüm alır. Diğer süsleme motiflerimizde olduğu gibi genellikle kendi hatlarında devam ederek diğer motiflere karışmazlar.
HATAİ ”ÇİZİM VE ÖZELLİKLERİ”
Türk süsleme sanatlarımızın klasik motiflerinden olan hatai’ler, Orta Asya ve Uzak Doğu ülkelerinin etkisinde oluşan, çoğu kez ne oldukları belli olmayacak derecede stilize edilmiş nebati tür desenlerdir.
Her dönemde bolca kullanılmaları giderek büyük bir üsluplaşmaya yol açmıştır. Bütün milletlerin süsleme alanlarında görülen tabiat öğeleri özellikle Türk sanatkarları elinde sonsuz bir süsleme kaynağı olarak meydana gelir.
Ancak bu sanatkarlar binlerce yıllık yaşamı boyunca hiçbir zaman tabiatı aynen taklide kalkmamış, ona daima kendi yorum ve zevkini katarak tabiatta görülmeyecek tür ve güzellikte değişik süsleme motiflerinin doğmasına neden olmuştur. Türk sanatkarlarının kullandığı renkler de tabiatta göremeyeceğiniz değişik ve zengin bir hayal gücünün ürünleri olarak karşımıza çıkar.
Hatai’ler uygulandığı alanların teknik imkanları paralelinde değişik görünümler alır.Dönem ve ekollerine göre de farklı desen özelliğine sahiptir.
STİLİZE ÇİÇEKLERDE BAŞLICA ÇİZİM KURALLARINDAN ÖRNEKLER
1- Çiçekler serbest bir hat üzerinde yer alabilirler.
2- Simetrik bir tarzda da uygulanmaktadırlar.
3- En çok helezoni ve kavisli hatlar üzerinde görülür ki, motifleri bu hatlar üzerinde kullandığımızda dikkat edilecek olan en önemli husus, çiçek ve yaprakların daima aynı yöne doğru gitmesidir.
4-Bir şemse formu içinde ve S hattı üzerinde yapılan bu tasarımın en önemli özelliği orta göbeğe konan hatai’nin muhakkak merkezsel olmasıdır. Bu tarzda yapılanlara ters simetri denilir ki, çiçek ve yaprak tamamen ters yöne çevrilebilmektedir.
5- Şekil dörtte belirtilen özellik bu bordür çizim şemasında da görülmektedir. Ortaya konan bir merkezsel hatai’den çıkan dalların aynı yöne değil, bunun aksine tamamen zıt yönlere uzandığını görüyoruz.
6- Merkezsel hatai’den ters yöne çıkış.
7- Serbest bir tarzda düzenleme.
8- Simetrik bir tarzda düzenleme.
