Yaprak Motifleri


        Tezyini sanatlarımızda yaprakların da oldukça önemli bir yeri vardır.
        Süsleme amacı ile tabiat unsurları ele alınırken çok tabii olarak yapraklar da ihmal edilmemiş ve bu alanda büyük üsluplaşmalar meydana getirilmiştir.
         Bu üslupların arasında kuşkusuz en önemlisi İstanbul Topkapı  Sarayın’da 16. yüzyılda ressam Şah Kulu tarafından geliştirilen ‘Saz Yolu’dur.
      Kırık, kıvrık ve birbirlerini delerek geçen bol dilimli şekilleri ile Osmanlı süsleme sanatının son dönemlerine kadar bütün bezeme alanlarında uygulandığı görülür.
      Yine 16.yüzyılda Müzehhip Kara Memi tarafından Meydana getirilen natüralist süsleme üslubunun çeşitli örneklerde ise çizilen her çiçek yaprağının tabiata ters düşmeyecek bir anlamda ele alınmasına özellikle özen gösterildiği görülmektedir.
       Bu nedenle bir dönemin süslemelerinde, gülden bir lale yaprağının veyahut laleden gül ve sümbül gibi başka bir çiçek yaprağının çıktığı genellikle görülmez.
       Bu dikkat ve uyum 18.yüzyılda ”Şüküfe ” tarzı denilen üslubun bütün ürünlerinde çok daha kuvvetle kendini göstermektedir.

Türk Tezyini Sanatlarında Desen Tasarımı ve Çizim Tekniği İle İlgili Eski El Yazması Zahriye Örnekleri


Resim 1: İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi (Süleymaniye 1025)de bulunan yazmanın zahriye ve bir fasıl başı tezhibi.
Resim 2: İstanbul Süleymaniye Kütüphanesin’de bulunan iki yazmadan fasıl başı tezhibleri.
Resim 3 : İbni Sina’nın ”Kanun fi’t-Tıb” isimli yazmanın zahriyesi
Resim 4 : 15.Yüzyıl Herat üslübunda Şemsettin Bay Sungur’a ait Kur’an serlevha tezhibi.
Resim 5: İstanbul, Süleymaniye Kütüphanesi ( Süleymaniye 1025) de bulunan yazmanın Fatih Devri üslubundaki zahriye deseninde köşebent.
Resim 6: İstanbul, Köprülü Kütüphanesin’de bulunan, Fatih Sultan Mehmed için istinsab edilmiş Takvim-al Abad isimli eserin zahriyesinde, münhanili kenarsuyu deseni ve tığları.

Başlıca Türk Süsleme Motiflerimiz Olan Rumi Gruplarından Şemse Kompozisyonu


       08.10.2009′da yayınlanan Rumi’lerle ilgili ilk konunun devamı olarak bu örnekte de;

 A Simetrik ( simetrik olmayan) bir şemse kompozisyonu içerisinde ‘ S ‘ helezonlar yardımı ile rumi’lerin dağılımları ve çıkış yönleri gösterilmektedir.

Başlıca Türk Süsleme Motiflerimiz Olan Hatai Gruplarından Desen Çizim Örnekleri ve Kenar Bordürleri


1.Şekil : Yazı kenarı süslemelerinde sık simetriyi gösteren üç örnek.
2.Şekil:
1-Yalnız yönlü hatai’lerin kullanıldığı bir düzenleme.
2-Penç ve yönlü hatai’larin kullanıldığı bir düzenleme.
3-Yönlü ve merkezsel hatai’lerin bir arada kullanıldığı, sık simetri tarzı bordür düzenlemesi.
4-Ulama tarzı dört yöne genişleyebilen, ana hatların kilitlendiği bir çizim. 
3.Şekil: 
Değişik şekillerde çizilen yazı kenarı çizim şemaları.Hatların gidiş yönleri ok ve yapraklarla gösterilmitir. Desen 1/4 olup, köşe dönüş noktalarında simetri uygulanmaktadır.

Başlıca Türk Süsleme Motiflerimiz (Hatai)


HATAİ’LER (HATAYİ)

      Çin ve Orta Asya etkisinde, çoğu kez kökenleri belli olmayacak derecede stilize edilmiş çiçek motifleridir. Bunların üstten görülenlerine penç adı verildiği gibi merkezsel hatailerde denilmektedir.

     Hatai motifi çoğu kez simetrik bir tarzda çizilir.Ancak bazen bunların orta kısımlarına simetriye bozacak şekilde yaprak veya kıvrımlarda konulur.

     Diğer motiflerin eşliğinde olduğu gibi yalnız başlarına da kullanılmışlardır.Dönemlerine göre farklı bünye    özellikleri vardır.Anadolu Selçuklular’ında oldukça sade olan bu motif  16.ve 17.yüzyıllarda çok zengin bir görünüm alır. Diğer süsleme motiflerimizde olduğu gibi genellikle kendi hatlarında devam ederek diğer motiflere karışmazlar.

HATAİ ”ÇİZİM VE ÖZELLİKLERİ”

      Türk süsleme sanatlarımızın klasik motiflerinden olan hatai’ler, Orta Asya ve Uzak Doğu ülkelerinin etkisinde oluşan, çoğu kez ne oldukları belli olmayacak derecede stilize edilmiş nebati tür desenlerdir.

       Her dönemde bolca kullanılmaları giderek büyük bir üsluplaşmaya yol açmıştır. Bütün milletlerin süsleme alanlarında görülen tabiat öğeleri özellikle Türk sanatkarları elinde sonsuz bir süsleme kaynağı olarak meydana gelir.

       Ancak bu sanatkarlar binlerce yıllık yaşamı boyunca hiçbir zaman tabiatı aynen taklide kalkmamış, ona daima kendi yorum ve zevkini katarak tabiatta görülmeyecek tür ve güzellikte değişik süsleme motiflerinin doğmasına neden olmuştur. Türk sanatkarlarının kullandığı renkler de tabiatta göremeyeceğiniz değişik ve zengin bir hayal gücünün ürünleri olarak karşımıza çıkar.

       Hatai’ler uygulandığı alanların teknik imkanları paralelinde değişik görünümler alır.Dönem ve ekollerine göre de farklı desen özelliğine sahiptir.

STİLİZE ÇİÇEKLERDE BAŞLICA ÇİZİM KURALLARINDAN ÖRNEKLER

1- Çiçekler serbest bir hat üzerinde yer alabilirler.
2- Simetrik bir tarzda da uygulanmaktadırlar.
3- En çok helezoni ve kavisli hatlar üzerinde görülür ki, motifleri bu hatlar üzerinde kullandığımızda dikkat edilecek olan en önemli husus, çiçek ve yaprakların daima aynı yöne doğru gitmesidir.
4-Bir şemse formu içinde ve S hattı üzerinde yapılan bu tasarımın en önemli özelliği orta göbeğe konan hatai’nin muhakkak merkezsel olmasıdır. Bu tarzda yapılanlara ters simetri denilir ki, çiçek ve yaprak tamamen ters yöne çevrilebilmektedir.
5- Şekil dörtte belirtilen özellik bu bordür çizim şemasında da görülmektedir. Ortaya konan bir merkezsel hatai’den çıkan dalların aynı yöne değil, bunun aksine tamamen zıt yönlere uzandığını görüyoruz.
6- Merkezsel hatai’den ters yöne çıkış.
7- Serbest bir tarzda düzenleme.
8- Simetrik bir tarzda düzenleme.

örnek 1

örnek 2

Türk Tezyini sanatında çiçek ve motif çeşitlerinden örnekler