A Simetrik Buluttan çıkma hatayi kompozisyonu, bulut ve saz yolu yaprakları kullanarak serbest esler çıkılmıştır. Çıkılan dallara orantılı bir şekilde çiçekler (hatayiler) yerleştirilir.
DURAK ( VAKFE ) TEZHİBİ
Kur’an’da ayetleri ve bazı yazmalarda cümleleri ayırmak, noktaları belirtmek için küçük yıldız, çiçek ve yuvarlak süslemeler kullanılmıştır. Bunlara vakfe ya da durak denir. Düzgün geometrik desenlilere mücevher, altı köşelilere şeşhane, üç yapraklılara seberk, beş yapraklılara pençberk nokta denilmiştir. Geçme ve helezoni olanları da vardır.
Selçuklular noktayı yapıştırma altın üzerine yapmışlardır. Çapı 1 cm’yi geçmeyen bu süsleme alanının içindeki motiflerin çeşitliliği şaşırtıcıdır. Ord.Prof.Dr.A.Süheyl Ünver’in bu noktaları tesbiti, durak tezhipleriyle hazırladığı tezhip ve özellikle, Reisü’lhattahin Hacı Kamil Akdik’in karalamaları arasına yerleştirdiği mehtaplı İstanbul manzaralı orjinal ve çok güzeldir. KızıGülbin Mesara da Tezyini Noktalar adlı yazısında hem çeşitli Kur’an’lardan hem de babasının vakfe tezhiplerinden örnekler vermiştir.
SAYFA KENARI TEZHİBİ
Bazı değerli yazmaların ara sayfalarında da yazı kenarları süslenmiş; bunlara daha çok halkar ve zerefşan süsleme uygulanmıştır. Halkar, ezilmiş altının jelatinli su ile karıştırılması ve fırça ile sürülmesi suretiyle yapılmıştır. Halkarın hafif renklendirilmiş şekline şikaf denilir. Zerefşan ise püskürtme altınla yapılan süsleme çeşididir.
HATİME TEZHİBİ
Hatime, yazma kitaplarda müellifin eserini bitirirken yazdığı duaları, hattatını, nüshanın yazıldığı tarihi, varsa müzehhibini belirten yazıları kapsayan son sayfanın adıdır. Ketebe sayfası da denir. Ketebe, bir hattatın yazdığı yazıya adını koyması demektir. Yazı meşk edenler, hocalarından ehliyetlerini gösteren icazetnameyi aldıktan sonra yazılarına ketebe koyabilir. Aslı ”o yazdı ” demek olan ketebe-hu’dur. Bazı hattatlar ketebeden sonra ”min telamiz-i…” diyerek, öğrencisi oldukları hocanın da adını yazmışlardır.
Ayrıca kendi adlarından önce el fakir, el hakir, el müznib gibi tevazu sözcükleri; adlarından sonra da dua cümleleri eklemişlerdir. Az sayıda tezhipli eserde ise müzehhip, zehebehu sözcüğünden sonra adını yazmıştır.
Kaynak : Türk Tezhip Sanatı
Ara Başlık ve Koltuk Tezhibi :
Kur’an-ı Kerim’de surelerin başına (ser-sure), kitapların fasıl ve söz başlarına, divanlarda her tür şiirin başına ince tezhip yapılabilir. Bunlar bazan dikdörtgen bir süsleme biçiminde; bazan da koltuk tezhibidir.
Koltuk tezhibi, başlığın iki yanındaki uygun dörtgen boşluklara yapılan simetrik veya benzer süslemelerdir. Ara başlıklar hep aynı motifle süslenebildiği gibi, her başlığı ayrı motifle süslenmiş eserler de vardır. Nuruosmaniye Kütüphanesi 3873 demirbaş numaralı, Karamemi tezhipli, Muhibbi Divanı ve Süleymaniye Kütüphanesi Fatih 3874 numaralı Muradi Divanı gibi.
Sure , Cüz, Hizb, Aşr ve Secde Gülleri :
Kur’an’da genellikle surelerin başladığı sayfa kenarlarına konulan içi boş, bazan da surenin adı yazılı yuvarlak süslemeye gül denir.
Kur’an’ın yirmi sayfadan oluşan ve cüz denilen otuz bölümünden her birinin başına da gül tezhibi yapıla gelmiştir. Hizb, ”kısım, bölük” demektir ; ayrıca cüz’ün dörtte birine de hizb denilir. Yazma Kur’an’larda genellikle her beş sayfada bir hizb gülü konmuştur.
Kur’an’ın cemaat içinde sesli olarak okunan ve genellikle orta uzunluktaki on ayet kadar olan bölümlerine ise Türkler aşr-ı şerif demişlerdir. Ezberleme ve yazma sırasını göstermede kolaylık sağlamak için, Türkler, her on ayetlik bölümün sonuna, aşr sözcüğünün ilk harfi olan ayın işaretini koymuşlardır. Bu harf veya aşr sözcüğü, bazan yalnızca altın yaldızla yazılmış; bazan da aşr gülleri tezhiplenip ortasına yazılmıştır.
Kur’an’da secde ayetleri hizasına da gül şeklinde süslemeler yapılır, içine secde sözcüğü yazılmıştır. Bu güllerin çok değişik ve güzel yüzlerce örneği vardır.
Kaynak : Türk Tezhip Sanatı
KLASİK TÜRK SANATLARI VAKFI ERGUVAN VE İSTANBUL PROJESİ
Klasik Türk Sanatları Vakfı, Klasik Türk Sanatları Müzesi koleksiyonunun ilk eserlerini oluşturacak bir Erguvan ve İstanbul koleksiyonu hazırlamaktadır. Tarihi değeri olan bu kolleksiyona dahil olmak isteyen tüm sanatkarlara açık olan bu projenin konuları ve şartları aşağıdadır.
PROJE KOMİSYON ÜYELERİ
Komisyon Başkanı: Dürdane ÜNVER
Komisyon Başkan yrd. Arda ÇAKMAK
Fuat BAŞAR
Mehmet MEMİŞ
Asiye KAFALIER
Emel TÜRKMEN
Taner ALAKUŞ
Dijital basım ve yayın:Mehmet İBRAHİMAĞAOĞLU
PROJE İÇERİĞİ
Eser Ebadı: 26.7cm X 39cm
Son Teslim Tarihi: 2 Nisan 2010 Saat: 17.00
KATILIM ŞARTLARI
- TC.Vatandaşı olan herkese açıktır
- Davet edilen sanatçılar dışında koleksiyona katılmaya hak kazanan eserler seçici kurul tarafından belirlenecektir.
- Eserler çerçevesiz ve verilen ölçü standartlarına uygun olarak Klasik Türk Sanatları Vakfı sitesindeki katılım formuyla beraber teslim edilecektir.
- Koleksiyona katılamayan eserler iade edilecektir.
- Koleksiyon eserlerinin her türlü yayın ve basım hakkı Klasik Türk Sanatları Vakfı’na aittir
- Eserler en geç 2 NİSAN 2010 Saat 17.00 ye kadar cd ‘de hazırlanmış eser ile ilgili bilgi ve kısa özgeçmişle birlikte Vakıf’a teslim edilecektir. Posta ve gecikmeden Vakıf sorumlu değildir.
- Koleksiyona kabul edilen eserler telif ücreti dahil
- Ebru: 1500TL
- Hat, Tezhip, Katı’ , Minyatür: 2500 bedelle Vakıf tarafından satın alınacaktır
- Değerlendirme esnasında tarafsızlığın korunması için eserler imzasız olacaktır.
- Eserin tıpkıbasımı yapılacağı için eserin bitmiş ölçüsü 26.7cm X 39cm dir.
- Eser bedeli koleksiyon tamamlandıktan ve albümü hazırlandıktan sonra ödenecektir.
- Sanatçı katıldığı sanat dalında kendi branşını öne çıkaracak .
BRANŞ ALTI AÇIKLAMALAR
HAT: Edebi metinler ( İstanbul, boğaz, erguvanla ilgili ) yazılabilir. Talik, Celi talik, Sülüs, Celi Sülüs, Nesih, Celi Divani yazılarından herhangi biriyle katılabilir.
TEZHİP:Dönem ve Ekol kısıtlaması yoktur. Kompozisyonlar tezhip ağırlıklı olacaktır.
KATI’: Kompozisyonlar katı’ ağırlıklı Minyatür ve Tezhip şeklinde olabilir.
MİNYATÜR: Dönem ekol kısıtlaması yoktur. Kompozisyonlar minyatür ağırlıklı olacaktır.
FİHRİST TEZHİBİ
Az sayıda da olsa, bazı yazmalarda zahriyeden sonra kitabın fihristi gelmektedir. Fihrist bir veya bir kaç sayfa olabilir. Bazı eserlerde bunların da baş tarafı ve çevresi tezhiplenmiştir. Nadir ama çok güzel bir örnek, Süleymaniye Kütüphanesi Damat İbrahim Paşa 257 numarada kayıtlı Buhari’nin Camiü’s-Sahih adlı eserinde görülmektedir. Bu kitabın fihristi, tam sayfa tezhibi üzerinde yer alan çapraz safihalarda yazılıdır. Müzehhibi, serlevha tezhibindeki imzaya göre Abdü’l-Fettah’tır.
BAŞLIK TEZHİBİ
Yazma kitabın tezhiplenen başlık bölümüne serlevha denir. Serlevha tezhibi Besmele’nin hemen üstünde yer aldığı gibi, özellikle Kur’an’larda, metni içine alacak şekilde tam sayfa tezhipli, ya da karşılıklı iki tam sayfa tezhipli olabilir. Selçuklularda dikdörtgen başlık tezhibinin yanına, yuvarlak veya ucu yana doğru sivrilmiş gül formu eklenmiştir.
Fatih döneminde serlevha tezhibi, sayfanın enince uzanan yatay dikdörtgen biçimdedir. Bu dikdörtgenlerde renkli stilize çiçek, dal, yaprak ve filiz motifleri yani hatayi süsleme ve çevrelerinde de türlü geçmeler görülür. 16. ve 17. yy’larda zahriyeden sonra tek veya çift tam sayfa tezhibinin içinde Fatiha suresi yer almıştır. Bir kısmında ise ilk tam sayfa tezhibi içinde Fatiha, karşısındakinde ise Bakara suresinin baş tarafı yazılmıştır. Kur’an dışındaki eserler de çok özenilerek tezhiplenmiştir. Örnek olarak Turhan Valide Sultan 265 numarada kayıtlı olan, İbni Sina’nın Kanun fi’t-Tıb kitabını verebiliriz.
Kaynak : Türk Tezhip Sanatı
