Kur’an-ı Kerim’lerde Tezhipli Alanlar (2)

Yazma eserlerdeki tezhipli alanları, Kur’ an-ı Kerim ve diğer kitapların tezyin edilen kısımları olarak iki gurupta toplayabiliriz. Her ne kadar çoğu süslemeler bütün yazmalarda ortak işleve sahip ise de, Kur’ an tezyinatında, kutsal kitabın yapısı gereği farklı alanların tezhiplendiği görülmektedir. Bu alanların basında “serlevha sayfası” gelmektedir ki; Fatiha ve Bakara surelerinin bulunduğu Kur’an’ ın ilk sayfaları olmaları nedeniyle bu adı almışlardır. Kur’ an’ larda tezyinatlı alanlardan bir diğeri de, belli sayılardaki sayfa aralıklarını ve secde ayetlerinin olduğu yerleri işaret eden “vakıf gülleri” dir. Bunlardan başka; surelerin bas kısımlarına yapılan “sure bası tezhipleri”, Kur’ an dışındaki yazmaların bazılarında da görülen “duraklar ve hatime sayfası tezhipleri” gelmektedir.

Diğer yazma kitaplarda ise; yine “ünvan sayfası”, “bölüm ve fasıl basları” ile “ketebe sayfaları”, “sayfa kenarları” ve “cilt” tezhiplenmekle birlikte; ortak olarak tezyin edilen alanların basında “zahriye sayfaları” gelmektedir. Zahriye kelimesi, Osmanlıca – Türkçe Lügatlerde; “zahr”: arka, sırt. “zahriyye”: bir kağıdın arka tarafına yazılan yazı, şerh; seklinde tanımlanmıştır. Zahriye sayfası tezyinatına, kitabın açıldığında görülen ilk sayfası olması nedeniyle büyük önem verilmiştir. En zengin tezhip örnekleri burada sergilenmiş; tezhibin yanında kitap ile ilgili çeşitli “temellük kayıtları” da burada gösterilmiştir. Bu nedenle, “zahriye sayfası tezhipleri”, tezhip tarihi ile ilgili önemli vesikaları oluşturmaktadır.

Zahriye tasarımlarındaki kompozisyon semaları, dikdörtgen, madalyon veya daire seklinde hazırlanmış olmakla birlikte; motif, desen ve kompozisyon özellikleri, döneminin sanat anlayışlarına göre farklılıklar göstermektedir.

Kur’an-ı Kerim’lerde Tezhipli Alanlar (1)

Tezhip sanatının uygulandığı alanlar arasında, yazma Kur’ an-ı Kerim’ ler basta olmak üzere; bilimsel, edebi, dini, tarihi konuları içeren yazma kitaplar; tuğralar, fermanlar, beratlar, hat levhaları (Esma-i Hüsna, hilye, ayetler, hadisler, özlü sözler) murakkalar ve ciltler gelmektedir.
Günümüzde kitaplar el ile yazılmadığından (Nadirde olsa günümüz usta hattatlarının el yazması Kur’an-ı Kerimleri bulunmaktadır. Kıymetli üstatlarımızdan Hüseyin Kutlu hocamızın el yazması Kur’an-ı Kerimi buna örnek), tezhip sanatının kullanım alanı işlev değiştirerek; duvara asılmak üzere yapılan, dekoratif amaçlı tasarımlar ve hat levhalarının tezyinatı sekline dönüşmüştür.
Diğer yazma eserlerin yanında, Kur’ an-ı Kerim tezyinatına, kutsal kitap olması nedeniyle büyük önem verilmiş; kağıdından cildine kadar her aşaması itina ile hazırlanmıştır. Lügat’lerde  tanımladığı üzere; Kur’ an; Hz. Muhammed’ e inen kutsal kitap, Mushaf  ise; sahife haline getirilmiş  kitap anlamındadır. Konuyla ilişkili olan Kur’ an tabiri aslında Mushaf anlamındaki Kur’ an’ ın fiziki yapısıyla ilişkilidir.
Yazma kitap sanatları, özellikle de hat sanatı, İslam inancına sahip toplumlarda diger sanat dallarına nazaran daha fazla gelişmiştir. Kur’an yazımı, VII. yy.’ dan başlayarak XX.yy.’ a kadar esaslı değişiklikler geçirmiştir. Üzerine yazıldığı malzeme, kullanılan kalem, mürekkep, sayfa düzeni, süsleme alanları, başlangıçtan bu yana gelişmiş ve değişmiştir. İlk dönemlerde parşömen üzerine yazılı yatay formdaki Mushaflarda, zaman içinde çeşitli süsleme unsurları görülmeye başlamıştır.

Devam Edecek…

Rumi Motifler ve Rumili Desenlerde Çizim Kuralları

Birsen Gökçe

Türk süsleme sanatlarında kullanılan çeşitli motif türlerinden birisi olan rumiler, gerek kendi başlarına gerekse hatai gibi diğer motif türleriyle kademeli olarak uygulanıp sınırsız kompozisyon üretme olanağı sağladığından, özellikle Selçuklularda ve daha sonraki dönemlerde süslemeciliğin her dalında kullanılmışlardır.

Rumilerin pek çok çeşitleri olmasına rağmen bunları genel olarak: Yalın halde (basit rumiler); Dilimli rumiler; Hurde (içiçe, rumi içinde rumi); Piçide sencide rumi (sarılma rumi) olarak tanımlayabiliriz (Çizim 1). Bunu çok genel bir sınıflama olarak kabul etmeliyiz. Çünkü her birinin yine kendi içinde sayısız çeşitlemeleri mevcuttur. Bu çeşitlilik rumilerin gerek dış bünyelerinde, gerekse iç bünyelerindeki farklılıklarında görülür. Burada verilen örnekler sadece bu farklılığı gösterebilmek gayesiyle çok sınırlı tutulmuştur (Çizim 2)
Rumi motiflerde “kapalı from”, “agraf, düğüm, kenet, ortabağ”, “tepelik”, “spiral nokta” gibi tanımlamalar kullanılır (Çizim 3). Bu terimlerle tanımlanan motiflerin her birinin kompozisyonunda belirli görevleri vardır:

Kapalı formlar, zeminde değişik renkler uygulayabileceğimiz formlar meydana getirerek desenin zenginleşmesini sağlarlar. (Desen 4)

Düğüm, kenet, ortabağ, agraf diye tanımladığımız motifler, dal ayrımlarında ve simetrik ekseninde bitişen sapların değme noktalarına yerleştirilir. Desende açıkta kalmış uzun saplara da yine düğümler uygulanır.

Tepelikler, kapalı formların üst ve altlarında yeraldığı gibi simetri ekseninde birleşen saplara da uygulanabilirler (Çizim 3 ve Desen 4).

Spiral noktalar ise hem desendeki dengeyi temin etmekte, hem de kompozisyonu zenginleştirmekte sanatçının büyük yardımcılarıdır.

Kurallar

Türk süsleme sanatlarında kullanılan bütün motiflerde olduğu gibi rumilerle hazırlanan bütün desenlerde de belirli kurallara uyulmuştur:

Rumiler hatai motiflerle birlikte kullanıldığında iki motif türü kesinlikle aynı dal üzerinde kullanılamaz.

Her iki motifin dalı ayrıdır ve bu dallar birbirlerini alt-üst sırasıyla geçerler (Desen 4). Bir desende farklı rumi motifi kullanıldığı hallerde dahi bu kural uygulanır (Desen 5). Rumi, hatai ve bulut motiflerinin birarada kullanıldığı hallerde ise rumi ve bulut motiflerinin genellikle ayrı paftalarda bulunduğu görülür.

Hatailerde olduğu gibi rumili düzenlemelerde de dairesel ve kıvrımlı hatlar kullanılmaktadır ve bu hatlar üzerine rumiler aynı yöne olmak üzere uygulanırlar (Çizim 4, 5). Ancak simetrik düzenlemelerde ve kapalı formların altındaki tepeliklerde çıkışlar yapılması halinde bu kurala uyulmaz (Çizim 8, Desen 1, 4). Saplar üzerine birbiri arkasına yerleştirilecek rumiler arasındaki açıklık ise takriben motif uzunluğu kadardır.

Rumileri taşıyan dairesel hatların birbirleri üzerinde geçmeleri alt, üst sırasıyla olur ve bu geçişler ya saplardan ya da rumilerin sapa yakın ince kısımlarından yapılır. Rumi-sap çatışması halinde ise sap daima ruminin altında geçer (Çizim 6) ve desende iki ruminin birbirini kesmesine meydan verilmez.

Desende gerek birbirilerine değen saplar, gerekse sap ayrımları çıplak bırakılmaz, bu noktalara yerine göre tepelik, düğüm, agraf (ortabağ, kenet) yerleştirilir.

Diğer motiflerde olduğu gibi rumili kompozisyonların temelinde de geometrik düzenlemeler bulunmaktadır.** Bir desenin üzerine ince bir kâğıt koyularak kalemle o desenin iskeleti çıkarılırsa, düzenlemeyi oluşturan geometrik formlar açıkça görülebilir. Buna göre bir desenin geometrik yapısı belirlendiği takdirde o desenin iskeletini çıkarmak ve deseni istenilen boyutlarda doğru olarak çizmek mümkün olabilir (Çizim 7, 8, 9, 10, 11 ve Desen 4).

Türk süsleme tarihinde çok önemli bir yeri olan rumi motifleri ile, yukarıda kısaca açıklamaya çalıştığımız başlıca kurallara uyularak ve geometrik formlardan yararlanarak çeşitli kompozisyonlar (Desen 6, 7) yapabilmek mümkündür.

 Alıntı :http://www.turkislamsanatlari.com

Anket

Blog da tezhip sanatının hangi konuları ile ilgili ayrıntılı bilgi olmasını istediğinizi gösteren bir anketimiz var. Buradan elde edilecek bilgilere göre blog da o konular üzerine yoğunlaşılacaktır.  Hepinize teşekkür ederim.

Anket için…

Sergiler

İSMEK tarafından “2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul” konulu düzenlenen branş yarışmalarında ödül alan eserler, 8 – 14 Mart 2010 tarihleri arasında Historia AVM’de sergileniyor. Sergide 10 branşta birbirinden değerli eserler yer alıyor. Bilgi için…

Kaybolmaya yüz tutmuş geleneksel bir sanatı, “tezhib”i kendi bakış açısıyla yorumlayan Eda Şahan, tezhip sanatına yeniden hayat kazandırmak adına çalışmalarını sürdürüyor. 15 Mart-30 Mart arası Caddebostan Büyük Klüp Sergi Salonu’nda “Tezhip Sergisi” ile sanatseverlerle buluşacak. Bilgi için…

“Kadın insanlığın kanatlarıdır” Sergisinde Konuk sanatçılar; tezhip ve minyatür sanatçısı Taner Alakuş, hat,tezhip ve minyatür sanatçısı Tolga Ayvazlar, cam ve vitray sanatçısı İzzettin Baki, cam ve vitray sanatçısı Ülkü Baki, ressam Ethem Baymak, gazeteci,ressam ve hat sanatçısı Etem Çalışkan, tezhip ve minyatür sanatçısı Leman Dinçtürk. Bilgi için…

GAMEK Günleri Sergisi Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitimi Kursları (GAMEK) öğrencileri tarafından Sanko Park Alışveriş Merkezi’nde açılan el sanatları sergisi büyük ilgi görüyor. Tezhip Sanatı, Hüsn-ü Hat Sanatı, Ebru Sanatı, Minyatür Sanatı, Resim, Stilistlik, Takı Tasarımı. Bilgi için…

Türk Tezhip Sanatında Süsleme Unsurları

              Müzehhibe Dr. Hatice Aksu

Süsleme insanlık tarihinin herhangi bir noktasında ve kültür çevresinde görülebilmektedir. İlk çağlardan itibaren topluluklar halinde yaşayan insanların temel eğilimlerinden biri olan süsleme, mağara duvarlarında veya kayalar üzerinde görülmeye başlar. Çiziliş amaçları ne olursa olsun bu tutum insanların sosyal ihtiyaçlarından biri olarak görülmektedir.İnsan topluluklarının zaman içerisinde toplum, boy ve ulus olma sürecini yakalamaları,süslemeyi ülkelerin milli karakterlerini taşıyan, o ülke insanlarının kendine has zevk ve duygularının şekillenmesi olarak ortaya çıkar.

Kültür ve sanat unsurları ile birbirlerine bağlanan ve şuuruna varan fertlerin meydana getirdiği uluslar,dünya üzerinde güçlü sanat eserleri ve kültürler oluştururlar.2500 yıllık tarih devresinde Eski Dünya’nın her yerinde Türkler’in var olduğu görülür.Bu var olma yoğunluğu ve hızı eski devirlerin güç şartları içerisinde dikkat çekicidir.Altay’lardan kalkılıp diğer Türk ülkelerinin yurt edinilmesi insanlığın tarihi maceralarından biridir. Orta Asya kaynağı yeni Türk ülkeleri için bitip tükenmez bir merkez olmuş ve bu merkez asırlarca kendini oradan beslemiştir. Türk süsleme sanatının en eski örneklerini, Türklerin tarih sahnesine çıktıkları ilk devirlerden itibaren bu coğrafi konumlarda görmeye başlarız. Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, Beylikler ve Fatih döneminin motifler ve renkler açısından olağan gelişmesinin yanısıra,Yavuz Sultan Selim (1512-1520) devri tezhib sanatında yenilik olarak, İran Seferi sırasında İstanbul’a gelen sanat­çıların, sanata yansıttıkları etkilerdir. Özellikle pars beneği (Çin temani, kaplan postu) kullanılmıştır.

Hat Sanatında Kullanılan Alet ve Malzemeler

Diğer güzel sanatlarda olduğu gibi hat sanatında da güzel eserlerin meydana gelmesinde yaratıcı güç, gayret ve zekânın yanında tekniğin de önemli bir yeri vardır. Yazıda kullanılan aletlerin, malzemenin mükemmelliği sanatkârın başarısına tesir eder. “Kem âlet ile tahsîl-i kemâlât olmaz” denir. Yazı sanatında kullanılan kamış kalemin ıslahı, mürekkebin ve kâğıdın istenilen vasıfta hazırlanması uzun tecrübe ve bilgi mahsûlüdür.

Yazı Alet ve Malzemeleri

• Kalem
  • Kamış
  • Cava
  • Kargı
  • Hindi (Menevişli)
  • Tahta Kalem
• Mürekkep
• Kağıt
• Ahâr
• Mühre
• Kalemtıraş
• Kağıt Makası
• Makta
• Mıstar
• Altlık
• Lika
• Hokka
• Divit

Tamamı…

Site Adresi

Merhabalar

Sitemiz yeni yerine taşınmıştır. Yeni halini görmek için lütfen aşağıdaki linki kullanın.

 http://www.tezhipnedir.com

Admin’den haber var..

Blog’un kıymetli takipçileri bu hafta sonu itibari ile blog’umuz yeni yerine yeni bir görsel tema ile taşınacaktır. sitede daha kullanışlı plugin lerin yer alması ve daha hızlı olması için bu değişikliğie ihtiyaç duyuldu. Temadaki değişiklik sebebi ise görsel açıdan farklı olması ve belki biraz daha kullanışlı.  Serverlerinde bize yer açan kıymetli dostum Sevgili Hakan Uzuner’e çok teşekkür ederim.

Kamil ONAT

Karamemi’ye Alıntı Örnekler